herb Gminy Dębe Wielkie
facebook

Dębe Wielkie / zabytkowy neogotycki kościół

Wojna polsko-bolszewicka 1920

Zdjęcie kościoła parafii rzymsko-katolickiej p. w. św. Apostołów Piotra i Pawła w Dębem Wielkim.

Do fundacji kościoła parafii rzymsko-katolickiej p. w. św. Apostołów Piotra i Pawła w Dębem Wielkim przy współudziale miejscowych parafian przyczynił się hrabia Marian Starzeński. Budowa trwała od 1905 r. do 1908 r., według planów architekta Józefa Piusa Dziekońskiego. Kościół trzynawowy posiada trzy ołtarze oraz zabytkowe organy. Na wyposażeniu kościoła znajduje się figura Chrystusa ukrzyżowanego z początku XVII w. Obecnie są trzy dzwony: spiżowy, cynowy i stalowy. Trzy dzwony z 1913 r. zabrali Niemcy w czasie I wojny Światowej a dwa z 1925 r. zostały zrabowane w czasie II Wojny Światowej. Parafię erygował biskup Kazimierz Ruszkiewicz wikariusz kapitulny Archidiecezji Warszawskiej dekretem nr 2193 z dnia 9 kwietnia 1913 r. Konsekracji kościoła dokonał biskup Stanisław Gall w dniu 22 sierpnia 1926 r.

Przy kościele znajduje się zabytkowa plebania murowana, wybudowana w latach 1930-1935 staraniem księży proboszczów: Kazimierza Webera i Karola Zdebskiego.

W 1920 r. w czasie wojny polsko-bolszewickiej, po wycofaniu się Rosjan spod Warszawy obsadzili oni Dębe bronią maszynową i piechotą. Po ciężkiej walce żołnierze polscy zdobyli Dębe Wielkie około godz. 14.00. Bolszewicy chcieli zburzyć kościół w Dębem Wielkim, który służył im jako magazyn. Zgromadzili w nim bardzo dużą ilość materiału wybuchowego. Wycofując się podpalili lont. Kościół uratowany został dzięki wielkiej odwadze oficera z baonu manewrowego z Rembertowa. Był nim ppor. Jan Bozowski dowódca 1 plutonu 4 kompanii (I/142), który w ostatniej chwili odciął dopalający się lont, ratując w ten sposób kościół przed zniszczeniem[1].

Na frontonie po prawej stronie wejścia do kościoła znajduje się najstarsza tablica upamiętniająca na terenie Gminy Dębe Wielkie. Dotyczy ona zwycięskiej bitwy stoczonej przez Wojsko Polskie z Rosjanami w dniu 31 marca 1831 r. w czasie Powstania Listopadowego.

Zdjęcie tablicay upamiętniającej zwycięskieą bitwę stoczoną przez Wojsko Polskie z Rosjanami w dniu 31 marca 1831 r. w czasie Powstania Listopadowego.

Początkowo odsłonięcie i poświęcenie tablicy miało się odbyć 29 listopada 1930 r. o czym świadczą zachowane dokumenty ale z niewiadomych przyczyn nie odbyło się. Uroczystość odsłonięcia i poświęcenia tablicy miała miejsce 29 marca 1931 r. Po mszy świętej polowej odprawionej przed kościołem dowódca 7 pułku ułanów lubelskich z Mińska Mazowieckiego, płk Julian Filipowicz dokonał odsłonięcia tablicy pamiątkowej. Poświęcenia dokonał ks. dziekan Józef Bakalarczyk z Mińska Mazowieckiego. Po złożeniu wieńca i akademii odbyła się defilada wojska i organizacji. Na uroczystość przybył 7 pułk ułanów lubelskich, przedstawiciele władz, seminarium nauczycielskie z Siennicy, seminarium koedukacyjne sejmikowe z Mińska Mazowieckiego, szkoły powszechne, Ochotnicze Straże Pożarne i liczni mieszkańcy Dębego Wielkiego i okolicy.[2]

Na frontonie po lewej stronie wejścia do kościoła znajduje tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom poległym w bitwie pod Dębem Wielkim w 1939 r.

Zdjęcie tablicy pamiątkowej poświęconej żołnierzom poległym w bitwie pod Dębem Wielkim w 1939 r.

Inicjatorami ufundowania tablicy pamiątkowej byli: Stanisław Krupka – były wojewoda i kpt. Stanisław Góralczyk – dowódca 103 Batalionu Strzelców – jednego z oddziałów Wołyńskiej Brygady Kawalerii walczącej z dwiema dywizjami niemieckimi w dniach 13 i 14 września 1939 roku pod Dębem Wielkim, Choszczówką, Chroślą, Cyganką i Rysiem .

W kruchcie kościoła po lewej stronie znajduje się tablica pamiątkowa ku czci poległych żołnierzy II wojny światowej.

Zdjęcie tablicy pamiątkowej ku czci poległych żołnierzy II wojny światowej która znajduje się w kruchcie kościoła po lewej stronie.

Na tablicy widnieją następujące napisy:

„ŻOŁNIERZOM WOJSKA POLSKIEGO

WOŁYŃSKIEJ BRYGADY KAWALERII W SKŁADZIE:

12 P. UŁ. PODOLSKICH, 19 P. UŁ. WOŁYŃSKICH,

 21 P. UŁ. NADWIŚLAŃSKICH, 2 P. STRZ. KONNYCH,

2 DAK, 15 BAT. KONNY, 103 BAON STRZELCÓW,

III/205 PP

POLEGŁYM W BOJU W DNIACH 13, 14 IX 1939 R.

NA PRZEDPOLACH WSI DĘBE WIELKIE.

 

ARMII KRAJOWEJ OBWODU MIŃSK MAZ. „KAMIEŃ”,

OŚRODEK PUSTELNIK, PODOŚRODEK DĘBE WIELKIE

POLEGŁYM W WALCE Z HITLEROWSKIM NAJEŹDŹCĄ,

ZAMĘCZONYM W OBOZACH I WIĘZIENIACH,

ZAGINIONYM W KRAJU I NA OBCZYŹNIE

W LATACH 1939 – 1945

 

W 40-TĄ ROCZNICĘ II WOJNY ŚWIATOWEJ

POŚWIĘCAJĄ TOWARZYSZE BRONI

CZEŚĆ NIEUGIĘTYM OBROŃCOM

SUWERENNOŚCI RZECZPOSPOLITEJ.”

Tablica została wmurowana z inicjatywy Jana Majszyka a fundatorem był Stanisław Oleksiak, dyrektor ZZG „Inco”

W kruchcie kościoła po prawej stronie znajduje się tablica upamiętniająca bohaterskiego obrońcę kościoła dębskiego z 1920r.

Zdjęcie tablicy upamiętniajęcej bohaterskiego obrońcę kościoła dębskiego z 1920r. która znajduje się w w kruchcie kościoła po prawej stronie.

Na tablicy znajduje się następujący tekst:

„W DNIU 17 SIERPNIA 1920 ROKU

W CZASIE WOJNY POLSKO-SOWIECKIEJ

PPOR. JAN BOZOWSKI

ŻOŁNIERZ WOJSKA POLSKIEGO

 Z BATALIONU MANEWROWEGO

URATOWAŁ KOŚCIÓŁ W DĘBEM WIELKIM

PRZED WYSADZENIEM W POWIETRZE

PRZEZ BOLSZEWIKÓW 

KAWALER KRZYŻA VIRTUTI MILITARI

I KRZYŻA WALECZNYCH

W 90 ROCZNICĘ

BOHATERSKIEMU OBROŃCY OJCZYZNY 

17 SIERPIEŃ 2010”

 

Inicjatorem jak również projektantem i fundatorem tablicy był Bogdan Kuć.

Uroczystość odsłonięcia i poświęcenia tablicy miała miejsce 16 sierpnia 2010 r. Tablicę poświęcił ks. infułat Jan Byrski.

Na placu przed kościołem po lewej stronie stoi pomnik poświęcony Żandarmerii Wojskowej .

Zdjęcie pomnika poświęconego Żandarmerii Wojskowej.

W 15 rocznicę odrodzenia Żandarmerii Wojskowej i jej powrotu do Mińska Mazowieckiego, 10 czerwca 2005 r. odbyła się uroczystość odsłonięcia pomnika upamiętniającego zwycięską szarżę karabinierów (żandarmów) i ich dowódcy w bitwie pod Dębem Wielkim (w Powstaniu Listopadowym). Z placu gdzie postawiono pomnik ruszyła do ataku Żandarmeria Konna.

Pomnik składa się z podstawy z kostki granitowej, w którą są wetknięte lance ułańskie z chorągiewkami. Do nich jest przytwierdzona metalowa tablica, na której widnieje godło, odznaka żandarmerii, charakterystyczny hełm i uzbrojenie żandarma oraz napis:

„PAMIĘCI PODPUŁKOWNIKA

FRANCISZKA SZNAJDEGO

I JEGO KARABINIERÓW KONNYCH ŻANDARMÓW

BOHATERÓW ZWYCIĘSKIEJ SZARŻY

POD DĘBEM WIELKIM

31 MARCA 1831R.

W XV ROCZNICĘ ODRODZENIA

ŻANDARMERII WOJSKOWEJ

ŻANDARMERIA III RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ”

Pomnik postawiono dzięki staraniom Komendy Głównej i jej Komendanta gen. bryg. Bogusława Packa. Uroczystość Święta Żandarmerii i odsłonięcia pomnika zaszczycił między innymi Arcybiskup Sławoj Leszek Głódź, który po odprawieniu mszy św. wraz z księżmi, kapelanami oraz duchownymi innych wyznań poświęcił pomnik. Odsłonięcia dokonali sekretarz stanu Ministerstwa Obrony Narodowej Janusz Zemke, Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej gen. bryg. Bogusław Pacek, Arcybiskup Sławoj Leszek Głódź, Starosta Miński Czesław Mroczek, Wójt Gminy Dębe Wielkie Hanna Wodnicka i Jan Majszyk. Uroczystość zaszczycili także: przedstawiciel prezydenta RP, Wojewody Mazowieckiego, policji wielu krajów, a także wojskowi,  generalicja oraz Żandarmi z Mińska Mazowieckiego i z kraju.

Na placu przed kościołem po prawej stronie stoi pomnik Dębski Orzeł Pamięci.

Zdjęcie pomnika Dębskiego Orła Pamięci.

Uroczystość odsłonięcia miała miejsce 27 listopada 2016 r. Rozpoczęła się mszą święta, której przewodniczył abp Henryk Hoser. Następnie przy pomniku w czasie hymnu narodowego na maszt została wciągnięta flaga Polski. Po odczytaniu aktu erekcyjnego odsłonięcia pomnika dokonał Krzysztof Kalinowski – wójt Gminy Dębe Wielkie i ks. prałat Sławomir Żarski – proboszcz parafii w Dębem Wielkim. Aktu poświęcenia pomnika dokonał abp Henryk Hoser. W uroczystości brał udział starosta miński Antonii Jan Tarczyński.

Budowę pomnika ufundowali parafianie Dębego Wielkiego dla upamiętnienia bohaterów, którzy walczyli i polegli pod Dębem Wielkim oraz mieszkańców, którzy żyli na tych ziemiach w 600-letniej historii Dębego Wielkiego oraz dla upamiętnienia ważnych wydarzeń narodowych i kościelnych, które dokonały się w minionym i obecnym roku.

Zwieńczeniem pomnika jest osadzona na cokole gałąź z której wzbija się do lotu biały orzeł w koronie. U podstawy pomnika znajduje się kamienna księga z wykutym tekstem:

„A JEŚLI  KOMU DROGA OTWARTA DO NIEBA,

TYM, CO SŁUŻYLI OJCZYŹNIE”

J. KOCHANOWSKI

„MIEJSCOWOŚĆ UŚWIĘCONA

KRWIĄ BOHATERÓW

BITWY POWSTANIA LISTOPADOWEGO

31.03.1831 R.

BITWY WARSZAWSKIEJ „CUDU NAD WISŁĄ”

17.08.1920 R.

BITWY KAMPANII WRZEŚNIOWEJ

13-14.09.1939 R.

NA WIECZNĄ CZEŚĆ PAMIĘCI

NA CHWAŁĘ BOGA I OJCZYZNY

W

600-LECIE DĘBEGO WIELKIEGO

1050 ROCZNICĘ CHRZTU POLSKI

110 ROCZNICĘ ROZPOCZĘCIA BUDOWY ŚWIĄTYNI

60-LECIE JASNOGÓRSKICH ŚLUBÓW NARODU

ROKU JUBILEUSZU MIŁOSIERDZIA BOŻEGO

ROKU ŚWIATOWYCH DNI MŁODZIEŻY W KRAKOWIE

WIZYTY OJCA ŚWIĘTEGO FRANCISZKA W POLSCE

MIESZKAŃCY

PARAFII I GMINY DĘBEGO WIELKIEGO

2016 ROK”

Asystę honorową zapewniły Ochotnicze Straże Pożarne z Gminy Dębe Wielkie oraz Pluton Różańcowy parafii św. Piotra i Pawła w Dębem Wielkim.

[1] J. S. Hartman: Zarys historii wojennej formacji polskich 1918-1920, 3 Batalion Strzelców (Batalion Manewrowy) Warszawa 1932, s.9.

[2] Ilustrowany Kuryer Codzienny nr 93 z dnia 3 kwietnia 1931 r.